De naam van dit persoonlijkheidsmodel slaat op de vijf karaktertrekken die het onderscheidt. Tegenwoordig is de Big Five onder psychologen algemeen geaccepteerd als het belangrijkste persoonlijkheidsmodel in zijn soort. Het is de basis van veel psychologische onderzoeken bij personeelsselectie en studiekeuze.
Een belangrijk kenmerk van de Big Five is dat de scores op de karaktertrekken normaal verdeeld zijn. Dat wil zeggen dat je volgens de test niet per se óf extravert óf introvert bent. Je kunt ook iets er tussenin zijn. Hierdoor voelen deelnemers aan de test minder weerstand als ze de testscore zien. Ze hebben minder het gevoel dat ze in een hokje zijn gestopt. De volgende karaktertrekken worden onderscheiden door de test:

• Extraversie: de mate waarin een persoon behoefte heeft aan contact met anderen. Extraverte mensen zijn sociaal, actief, praatgraag, gericht op personen, optimistisch. Introverte mensen werken het liefst alleen of in een rustige omgeving.
• Inschikkelijkheid (vriendelijkheid): gedraagt iemand zich meestal meegaand, tolerant en hulpvaardig? Of juist wat meer competitief en weinig medewerkend?
• Zorgvuldigheid: Gaat een persoon georganiseerd en doelgericht te werk of ongestructureerd en doelloos?
• Emotionele stabiliteit: Dit is het andere uiterste van neuroticisme. Neurotische mensen maken zich veel zorgen, zijn onzeker en nerveus. Emotioneel stabiele mensen zijn tevreden met zichzelf, ontspannen en weinig emotioneel.
• Openheid voor ervaring/ideeën: Openheid in de zin van het op zoek gaan naar nieuwe ervaringen. Mensen die hoog scoren op deze schaal zijn nieuwsgierig en fantasievol. Mensen die laag scoren zijn down-to-earth, en houden zich het liefst bezig met de feiten van het hier en nu.

Waarom vijf? Er zijn uiteraard honderden of duizenden woorden waarmee je iemands persoonlijkheid kunt beschrijven. Waarom staan die niet allemaal in de lijst? De makers van de test hebben om te beginnen al deze honderden woorden verzameld. Vervolgens bleek dat veel van die woorden vaak voor dezelfde persoon gebruikt werden. Dus als mensen iemand praatgraag noemen, is de kans groot dat ze deze persoon ook als spontaan betitelen. Die eigenschappen zijn dus verwant en horen dus bij dezelfde karaktertrek: extraversie. Maar: als twee karaktereigenschappen niet vaker dan gemiddeld samengaan in personen, hebben ze kennelijk geen gemeenschappelijke oorsprong. Ze horen dan thuis bij een andere karaktertrek. Zo kwamen de onderzoekers uiteindelijk uit bij vijf karaktertrekken. Je zou kunnen zeggen: de vijf grootste gemene delers van alle karaktereigenschappen.
De Big Five lijkt in opzet op de Myers-Briggs type indicator. Dit model verdeelt een persoonlijkheid echter in vier karaktertrekken.

Onderzoek naar de Big Five en de werkomgeving

Je persoonlijkheid bepaalt voor een belangrijk deel of je je prettig voelt op je werk en goed functioneert. Op het werk moet je samenwerken en je thuis voelen. Je persoonlijkheid speelt hierbij misschien wel net zo’n grote rol als je intelligentie. Er is veel onderzoek gedaan naar welke eigenschappen van de big five verband houden met tevredenheid en prestaties op het werk. Het blijkt dat de karaktertrekken zorgvuldigheid en extraversie het beste voorspellen of iemand goed zal functioneren.

Tevredenheid met de werkomgeving

Extraverte mensen voelen zich beter thuis in een werkomgeving met veel mensen om zich heen. Voor introverte mensen kan de drukte wel eens te veel zijn. Emotionele stabiliteit heeft ook een positief verband met tevredenheid op het werk.
Niet elke persoonlijkheid past in elke bedrijfscultuur. Kleinere organisaties lijken vaak op familiebedrijven. Het contact tussen collega’s en tussen de werknemer en de baas is er meestal persoonlijker. Extraverte mensen voelen zich in dit soort organisaties vaak beter op hun plaats dan introverte personen. Bij bedrijven waar het contact wat minder persoonlijk is, en kan een einzelgänger waarschijnlijk beter functioneren.

Prestaties op het werk

De karaktertrek zorgvuldigheid voorspelt van alle vijf het beste of iemand goed zal presteren op het werk. Uiteindelijk word je het meest gewaardeerd als je je taken efficiënt tot een goed einde brengt. Dit is vaak belangrijker dan dat je ieders beste vriend bent.

Samenwerken

In advertenties wordt vaak gevraagd om teamspelers. Welke eigenschappen van de big five passen het beste hierbij? Dat hangt ervan af. In een team kun je meerdere rollen innemen. Mensen die in hoge mate inschikkelijk zijn, werken goed samen in een team. Wel zullen zij eerder de volgers dan de leiders van het team zijn. Het blijkt dat leiders vaker extravert zijn en in mindere mate inschikkelijk. Wel moet je als manager natuurlijk enige mate van inschikkelijkheid hebben: een starre opstelling is meestal niet handig.

Hoe gebruiken P&O adviseurs de Big Five?

De big five of een zogenaamde company-versie ervan, wordt onder andere ingezet als persoonlijkheidstest bij:

• Werving en selectie
• Analyse en aanpak van conflicten
• Training/coaching

De Big Five geeft personeelsadviseurs een goede eerste indruk van iemands persoonlijkheid. Maar zoals geen twee vingerafdrukken gelijk zijn, zo zijn geen twee introverte mensen gelijk. Daarom worden de vijf karaktrekken weer onderverdeeld in meerdere facetten. Extraversie, bijvoorbeeld, bestaat uit enthousiasme, behoefte aan omgang, energieniveau, leiding nemen, vertrouwen en tact. Zie onderstaande tabel.
Welke versie van de test gebruikt wordt, hangt af van de hoeveelheid tijd die er is voor een coachingsgesprek of voor een groepstraining. Stel, de test wordt afgenomen bij een groot team en er is maar een paar uur beschikbaar om de uitslag te bespreken. In dat geval is de ‘ruwe’ Big Five (zonder de facetten) een goed begin. Als de groepsleider/trainer echter met een kleine groep werkt en ruim de tijd heeft, dan kunnen ook alle facetten van de vijf factoren besproken worden.
Uiteraard hangt die keuze ook af van het doel. Als het gaat om een selectieonderzoek voor een heel zware functie zal er uitgebreid getest worden. Om in een training te bepalen wat voor stijl van leidinggeven het best bij iemand past, kan een korte versie volstaan.

ZES FACETTEN VAN EXTRAVERSIE	Introvert persoon E–	Ambivert persoon E=	Extravert persoon E+
Enthousiasme	Houdt positieve gevoelens voor zichzelf	Laat sommige positieve gevoelens blijken	Uit veel positieve gevoelens
Behoefte aan omgang met anderen	Werkt het liefst alleen	Zoekt soms anderen op	Werkt graag met anderen
Energieniveau	Blijft het liefst op één plek	Gematigd actief	Wil het liefst fysiek actief zijn
Leiding nemen	Wil graag onafhankelijk zijn	Accepteert verantwoordelijkheid voor anderen	Vindt het leuk om verantwoordelijk voor anderen te zijn
Vertrouwen	Wantrouwig	Enigszins vertrouwen in anderen	Veel vertrouwen in anderen
Tact	Spreekt zonder oog voor de gevolgen	Let enigszins op woorden	Kiest zorgvuldig de goede woorden

Tabel: de zes facetten van extraversie

Personeelsselectie

Er zijn functies die niet speciaal passen in een Big Five profiel. Bij andere functies is dat wel het geval – er is dan sprake van een ‘beroepskarakter’. Hiermee kun je je voordeel doen als je wilt weten of een beroep bij je past. Bijvoorbeeld: stel dat uit onderzoek blijkt dat de meeste stewardessen hoog scoren op extraversie, laag op emotionele stabiliteit en hoog op openheid voor nieuwe ervaringen/ideeën. Als een sollicitant-stewardess op al deze punten anders scoort dan de gemiddelde stewardess, verkleint dit de kans dat zij goed zal functioneren.
Lees hier hoe wij u verder kunnen helpen.